Қонаева Рауза Меңліахметқызы

биология ғылымдарының докторы, профессор (1934г.р.)


Қонаева Рауза Меңліахметқызы — ірі қазақстандық ғалым, өсімдіктер биохимиясы және табиғи қосылыстар алмасуының энзимологиясы саласындағы маман.

Р.М. Қонаева 1934 жылы 25 мамырда Алматы қаласында дүниеге келген. 1952 жылы Алматы қаласындағы № 36 орта мектепті бітіргеннен кейін, М. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің биологиялық-топырақ саласындағы факультетіне түсіп, «өсімдіктер физиологиясы» мамандығы бойынша бітірген. ҚазССР ҒА корреспондент-мүшесі Л.К. Клышевтің

ҚазССР ҒА корреспондент-мүшесі Л.К. Клышевтің жетекшілігімен 1957 жылы еңбек жолын Рауза Минлиахмедқызы ҚазССР ҒА Ботаника институтының өсімдіктер биохимиясы зертханасынан бастады.  Осы зертханада оның ғылыми мансабы аға зертханашы қызметінен басталды. Содан кейін ол кіші қызметкерден бастап аға ғылыми қызметкерге дейін лауазымдарын атқарды. 1981 жылы табиғи қосылыстар алмасуының энзимология зертханасының бірінші меңгерушісі болып тағайындалды, ол 2009 жылға дейін жетекшілік етті.

Р.М. Қонаева жемісті ғылыми зерттеулердің қорытындысы ретінде «Алма-Ата жеміс аймағының стандартты сұрыптарын жетілдіру және сақтау биохимиясы» тақырыбында кандидаттық диссертацияны (1964 ж.) және «өсімдіктердің фенольдік қосылыстарын алмасудың гидролитикалық және тотығу ферменттері» тақырыбында докторлық диссертацияны (1984 ж.) қорғау болды. Өзбек ССР ҒА Биохимия институтында (Ташкент қ.) қорғалған диссертацияның нәтижелері, 1986 жылы жарияланған «өсімдіктердің фенолды қосылыстары алмасуының гидролитикалық және тотығу ферменттері» монографиясының негізіне алынды. 1992 жылы оған профессор атағы берілді.

1980 жылдардың ортасынан бастап, Р.М. Қонаева басқаратын зертхана фенолдық қосылыстардың метаболизмі және олардың функционалдық және қолданбалы маңыздылығын белгілеу бойынша мәселелер шеңберін жоспарлы түрде кеңейтеді. Нәтижесінде зертхана Қазақстан өсімдіктерінің фенолдық қосылыстары алмасуының гидролитикалық және тотықтырғыш ферменттерінің құрылысын, қасиеттерін және реттелуін зерттеу бойынша бірегей және ғылыми қоғам таныған орталыққа айналды. Зертхана өз қызметі барысында белгілі ғылыми орталықтармен тығыз байланыста болды: РҒА-ның К.А. Тимирязев атындағы өсімдіктер физиологиясы институты,  М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің химиялық энзимология кафедрасы, Грузия ҒА Биохимия институты, Бет Даган ауылшаруашылық агрономиялық орталығы (Израиль) және басқалар.

2000 жылдардан бастап зертхана қызметінің жаңа бағыты: арнайы сигналдық молекулалар, олардың жасушалық ақуыз рецепторларымен өзара әрекеттесуі, сондай-ақ қорғаныс ақуыздарын анықтау, биохимиялық сипаттамасы және ауыл шаруашылығы өсімдіктерінің тұрақтылығын арттырудағы олардың рөлін белгілеу болып табылды. Осыған байланысты 2009 жылы зертхана атауы өсімдіктердің сигналдық жүйелер зертханасы болып өзгертілді.

Роза Минлиахмедқызы ғылыми мектебінің танылуы фенолдық қосылыстардың метаболизмі саласы бойынша Алматыда «Биоорганикалық химия және молекулалық биология перспективалары» атты халықаралық симпозиумын өткізуге ықпал етті.  Ғылыми зерттеулердің нәтижелері 7 халықаралық ғылыми форумдарда (Дрезден, 1978; Эдинбург, 1981; Брюссель, 1983; Мәскеу, 1984; Амстердам, 1985; Батыс Берлин, 1986; Рим, 1989), Еуропалық биохимиялық қоғамдар федерациясында (ФЕБО), сондай-ақ көптеген Бүкілодақтық, республикалық және халықаралық конференциялар мен форумдарда баяндалды.

Р.М. Қонаева 400-ге жуық ғылыми жұмыстардың авторы, оның ішінде 3 монография, 8 авторлық куәлігі, 2 ҚР патенті, 4 ҚР инновациялық патенті бар. Оның жетекшілігімен 8 кандидаттық диссертация қорғалды.

Р.М. Қонаева – Қазақстандағы биологиялық ғылымның ірі ұйымдастырушысы. Ол Бүкілодақтық биохимиялық қоғамның Қазақстандық бөлімшесінің Төрағасы және белсенді қайраткері, Қазақ ССР ҒА Молекулярлық биология және биохимия институты жанындағы кандидаттық диссертацияларды қорғау жөніндегі арнайы кеңестің Төрағасы; Өзбек ССР ҒА Биохимия институты жанындағы арнайы кеңестің мүшесі; Қазақ ССР ҒА Президиумы жанындағы физика-химиялық биология және биотехнология мәселелері жөніндегі ведомствоаралық ғылыми-техникалық кеңестің мүшесі; Қазақстан Республикасының ЖАК жанындағы биологиялық ғылымдар бойынша сараптамалық кеңестің мүшесі, Қазақстан Республикасының Ұлттық биотехнология орталығы жанындағы ҒТК мүшесі, Қазақстан Республикасының М.А. Айтхожин атындағы молекулалық биология және биохимия институты жанындағы докторлық диссертацияларды қорғау бойынша диссертациялық кеңес Төрағасының орынбасары.

Р.М. Қонаеваның ғылыми еңбектері Брюссельдегі халықаралық көрменің күміс медалімен (1993 ж.), Қазақстан Республикасы Халық шаруашылығы жетістіктерінің көрмесінің 2-ші дәрежелі дипломымен (1992 ж.), «КСРО Өнертапқышы» құрмет белгісімен (1989 ж.), сондай-ақ бірнеше Құрмет грамоталарымен марапатталды.

Показать больше
Закрыть