Геном зертханасы

1991 жылы геном зертханасы құрылды. Негізін қалаушы және алғашқы лабороратория меңгерушісі – биология ғылымдарының докторы, профессор, академик ҚР ҰҒА Айтхожина Н.А., ал 2006 ж. бастап б.ғ.к. Исмагулова Г.А. Өсімдіктер геномы мен адам геномын зерттеуге бағытталған Қазақстандағы алғашқы лаборатория болып табылады. 2009 ж. лаборатория құрамынан жеке топ ретінде «адам геномы» – Құрылымды және функционалды геномика лабораториясы бөлініп шықты.


Исмагулова Гүлнар Акимжановна

Тел.: +7 727 293 7174 (лаборатория); +7- 777 246 6189 (моб.).

e-mail:  i_gulnara@mail.ru, gulnara_ismagulova@hotmail.com

Білімі:

1978-1984 жж. – С.М. Кирова атындағы Қазақ мемлекеттік университет (ҚазМУ), биология факультеті, мамандығы – биология, биология және химия мұғалімі.

Жұмыс тәжірибесі:

1979-1983 жж. –  С.М. Кирова атындағы КазМУ, биология факультеті, микробиология кафедрасы.

1983 ж. – қазіргі уақытқа дейн – М.А. Айтхожина атындағы МББИ, геном зертханасы (лаборант, кғқ, ғқ, ағқ, жғқ, 2006 ж бастап лаб. меңгерушісі).

Ғылыми дәрежесі:

1994ж.биология ғылымдарының кандидаты, мамандығы 03.00.04 – «биохимия».

Ғылыми қызығушылықтары:

Өсімдіктердің геномының құрылымдық және функционалды ұйымдастыру, гендік инженериясы, биотехнология.


Зерттеулердің негізгі бағыттары:

Өсімдіктер геномы – астық тұқымдылардың құрылымды-функционалды геномикасының ұйымдастырылуы, фитопатогендермен зақымдануға қарсы астық тұқымдарының қорғаныштық реакциясының гендер экспрессиясы;

Адам геномы – адам гендерінің ерекшеліктерін және олардың реттелетін аймақтарын қалыпты және патологиялық жағдайларда (сәйкестендіру мутациялар, полиморфизмдер, жою және кірістіру) анықтау, генодиагностика, белгілі ауруларға беймділігін және қауіпті топтарды анықтау;

Палео- және этногеномика – палеогеномдық зерттеулер, археологиялық қазба жұмыстарының биологиялық материалынан ДНҚ, этногеография және Қазақстан халқы популяцияларының этногеномдық зерттеулері.

Сирек кездесетін және жойылып кету қаупі төнген өсімдіктер, жануарлар мен құстардың генотиптеу – Қазақстанның Қызыл кітабына және Халықаралық Қызыл кітабына енгізілген өсімдіктердің, жануарлардың, құстардың популяцияларының генетикалық әртүрлілігін анықтау;

Ғарыштық биология және биотехнология – ғарыштық факторлардың жоғары организмдердің белгілі бір түрлеріне әсерін анықтау және олардың негізінде адамдарды қорғау жолдарын анықтау;

 

Зерттеулердің негізгі нәтижелері:

Өсімдіктер геномы:

  • Қазақстандық ғалымдар арасында басымдыққа ие болған «Өсімдіктердің биологиялық белсенді заттары – эукариоттық геномның төмен молекулалы биорегулятор экспрессиясы» бағыты. Белок, РНҚ және ДНК биосинтезін зерттеу үшін өсімдік тектес жаңа жоғары тиімді тежегіштер (ингибитор) анықталды: нарцейн, гомохаррингтогнин, цитизин, кофеин және оның аналогтары, спартеин. Колхицин мен колхаминнің аминқышқылдарының және пептидтік аналогтарының биологиялық қасиеттері синтезделіп зерттелді.
  • Triticum timofeevii геномында жаңа жылжымалы элемент сипатталған, ол реттеу және транспозиция механизмдерімен тікелей байланысты.
  • Қазақстан бидай сорттарының хитиназа 3 класының, 1,3-β-глюканаза, оксалат оксидаза, Lr10 және Lr21 қорғаныш гендерінің ДНК кітапханасы жасалды және  тәжірибелік селекция мен өсімдік гендік инженериясында қолдануға арналған функционалдық маңызды учаскелердің құрылымдық ерекшеліктерін зерттеді.
  • Алғаш рет қазақстандық бидай Степная-15 сортынан хитиназа I класы, 19-шы туысы ChitSt15 гликозил-гидролаз гені клондалған болатын. Биоинформаттық талдау әдістері арқылы клондалған геннің құрылымдық ерекшеліктері зерттелді және pChitSt15 белогының глобулярлық үлгісі жасалды. PChitSt15 белогының физика-химиялық және антигенді қасиеттері зерттелген.
  • ҚР АШМ ҚазЕжӨШҒЗИ генофонд бөлімшесінің коллекциясынан қоңыр тат, септориоз және жапырақтың сары дақ ауруына, «нөлдік» waxy-ген аллельдерінің және Gpc-B1 генінің тасымалдаушыларына төзімді сорттарды анықтау мақсатында қазақстандық селекция сорттарына молекулярлық-генетикалық паспортизациясы жүргізілді.

  • Адам геномы:
  • Қазақстандағы молекулалық және популяциялық адам генетикасының негіздері молекулярлық медицина салынды, бұл маңызды іргелі және практикалық маңызы бар тұқым қуалайтын аурулардың механизмдерін (атеросклероз, жүректің ишемиялық ауруы, гипертония, көптеген склероз) және олардың генодиагностикасын белгілеуге мүмкіндік берді. ДНК полиморфизмдері анықталды, нүкте мутациясы локализацияланған және үш топтағы apoA, apoB, apoC, pai-1, lpl және pon1 гендеріндегі нуклеотидті алмастырулар, ангиотензиноген (АТ) гендері және ангиотензинді түрлендіретін ферменттер (ACE) гендері анықталды. ДНҚ полиморфизміндегі этникалық айырмашылықтар көрсетілген.
  • Нейродегенеративті ауру – шашыраңқы склерозға алып келетін ген-кандидаттар IL-10, IL-13, IL-17, FOXP3, TGFβ зерттелді.
  • 2,5 мың жыл бұрын қазіргі қазақ Алтай аумағында өмір сүрген адамдардың мумифицирленген қалдықтарының ДНҚ молекулалық-генетикалық талдауы жүргізілді. Қазіргі қазақ популяциясында, ежелгі адамдар мен әлемдік GenBank қоры митохондриялық ДНҚ-ның V-аймағының және D-ілмектерінің жеке бөліктеріне салыстырмалы талдау жасау барысында қазақ халқы мен олардың болжамды ата-бабаларында қатынасы қарай монғолтектес және еуропатектес белгілері бары көрсетті. Алынған нәтижелер қазіргі этникалық қазақ топтарының генетикалық құрылымының ерекшеліктері туралы іргелі білім ретінде маңызды болып табылады, бұл ішкі этникалық дифференциация мәселелерін қарастыруға мүмкіндік береді.

Биотехнология:

  • Ranodon sibiricus жетісу тісбақасының, Falco cherrug ителгісі және оның ақсұңқар және лашынмен гибридтері, Aquila chrysaetos бүркіттерінің, Ovis ammon архарларының, Ephedra equisetina қырықбуын қылшасының әртүрлі популяцияларына молекулалық-биологиялық паспортизациясы жүргізілді.
  • Алғаш рет Қазақстанда ғарыштық биология және биотехнологиялар жөніндегі бағдарлама қазақстандық ғарышкерлер Т.Әубәкіров, Т.Мұсабаев мен бірқатар ресейлік экипаждар, жергілікті эксперименттер рейстерінде әзірленді. Халықаралық ғарыш станциясының бортында қазақстандық ғарышкерлер Ғарыштық ғылыми эксперименттерінің бағдарламасын әзірледі.

Қазіргі уақытта ғылыми-зерттеу зертхананың негізгі бағыттары:

  • Өсімдіктердің функционалды геномикасы мен гендік инженериясы;
  • Молекулярлық эпидемиология, микроорганизмдердің популяциялық және эволюциялық генетикасы:

Зерттеулерде қолданылатын негізгі әдістер: Полимеразды тізбекті реакция технологиялары (RAPD, CAPS, SCAR, PT-PCR), клондау, секвенирлеу, РНК, ДНҚ және түрлі нысандардағы белоктарды бөліп алу, гендерді оқшаулау, генетикалық құрылымдарды құру, өсімдіктерді трансформациялау, соның ішінде цис-генді, олигонуклеотидтерді синтездеу, плазмидті ДНҚ бөліп алу, нуклеин қышқылдары мен белоктардың электрофорезі, өсімдіктер клеткасын дақылдау.

Негізгі құрал-жабдықтар: олигонуклеотид ASM-800 синтезаторы (ЖОО БИОССЕТ, Ресей), GelDoc гелдік құжаттама құрылғысы (Bio-Rad, Ұлыбритания), Allegra жоғары жылдамдықты центрифуга (Beckman Coulter, АҚШ), Sigma 3-18КS салқындатқышы бар зертханалық үстелдік центрифуга (Sigma Laborzentrifugen, Германия), 5415R салқындатқышы бар үстелдік центрифуга (Eppendorf, Германия), AНK-32 нуклеин қышқыл анализаторы (Синтол, Ресей), MM 400 вибрациялық мельница (Retsch, Германия), амплификаторлар, AC2-6E1 биоқауіпсіздік ІІ класты ламинарлы шкафтар, автоклав, нуклеин қышқылдары мен белоктардың электрофоретикалық бөлінуіне арналған құралғылар, аналитикалық таразылар, рН-метр, термостаттар, кептіру шкафтары.

Show More
Close