Астық тұқымдастар биохимиясының зертханасы

Астық тұқымдастар биохимиясы зертханасының тарихы

Зертхананы 1973 жылы негізін қалаушы, әрі бірінші жетекшісі академик Дарқанбаев Темірбай Байбосынұлы құрды. 1986 жылдан бастап зертхананы биология ғылымдарының докторы, профессор Фурсов Олег Владимирұлы басқарды, ал 1998 жылдан қазіргі уақытқа дейінгі меңгерушісі биология ғылымдарының кандидаты Хакімжанов Айдар Атымтайұлы.


Хакимжанов Айдар Атымтаевич

Хакімжанов Айдар Атымтайұлы

Биология ғылымдарының кандидаты

Электрондық поштасы: a.khakimzhanov@mail.ru

Жұмыс телефоны:+7(727)293-71-90

Өсімдіктер биохимиясы, астық энзимологиясының көмірсулары алмасуының ферменттері және олардың тежегіштерінің саласындағы маман. Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Құрмет грамотасымен 2016 жылы марапатталды, 60-тан астам ғылыми мақалалардың авторы, 5 авторлық куәліктер мен патенттерге ие.


Астық тұқымдастар биохимиясы зертханасының ғылыми-зерттеу қызметінің бағыттары

  • Астық тұқымдастардың крахмалы мен ақуызы басты қосалқы заттары – амилаза және протеаза кешендерінің метаболизмі ферменттерінің реттелу және жұмыс істеу механизмдерін зерттеу;
  • Астық тұқымдастардың амилазалары ақуыз тежегіштерінің биохимиялық қасиеттері мен қызметін зерттеу;
  • Астық тұқымдастардың β-глюканаза және хитиназа қорғаныш жүйесі ферменттерінің реттелуі мен жұмыс істеуін зерттеу;
  • Бидайдың егу алдындағы өну мен саңырауқұлақ ауруларына фузариозға төзімділігіне биохимиялық тесттер әзірлеу.

Астық тұқымдастар биохимиясы зертханасының 2018-2020 жылдардағы ғылыми жобасы

Хакімжанов Айдар Атымтайұлының жетекшілігімен, шифрі АР 05133823, «Зақымдану кезінде хитин және β-глюкан-байланыстыратын ферменттерді зерттеу және оларды бидайдың фузариозға төзімділігін тестілеуде пайдалану» атты жобасы орындалды.

Астық тұқымдастар биохимиясы зертханасының зерттеу әдістері

Спектрофотометрлеу, градиенттік центрифугалау, ақуыз электрофорезі және изоэлектрлікфокустеу, сұйықтықты түтіктік хроматографиясы, иммуноферментті талдау, жасуша дақылы.

 

Астық тұқымдастар биохимиясы зертханасының ғылыми жетістіктері

Бидай ұрығы мен алейрон қабатындағы α-амилазасының изопішіні синтезі мен секрециясын реттеудегі ерекшеліктер анықталды. Алейрон жасушалары үшін α-амилазаның қатаң гормонға тәуелді индукциясы анықталған, ал ұрық қалқанында фермент синтезі негізінен қант-метаболиттік тежелу түріндегі көмірсулармен реттеледі. Көптеген нәтижелер басымдыққа ие және дәннің өнуінің биохимиялық механизмдерін түсінуге айтарлықтай үлес қосады.

Астық сапасының маңызды технологиялық көрсеткіші-құлау санын қалыптастырудағы α-AMY 1 және α-AMY 2 бидай α – амилазаларының басты изоферменттік топтарының рөлі айқындалды. Нәтижелер басымдыққа және теориялық және қолданбалы аспектілерде үлкен маңызға ие.

Біртекті түрде оқшауланған және бидай дәнінің эндогендік α-амилазасының ақуыз тежегіші сипатталған. α-амилазаның екі негізгі изотоптарына қатысты оның әсерінің ерекшелігі анықталды. Ақуыз тежегішінің физика-химиялық қасиеттері туралы жаңа мәліметтер алынды.

Алғаш рет натрий фитатының бидай α-амилазасының изоферменттеріне әсері бойынша деректер алынды. Табиғи хелатордың «өнуге» α-амилазасына таңдамалы тежегіштік әсері анықталды. Ақуыз тежегішімен қатар натрий фитатын автолитикалық белсенділігі жоғарылаған ұннан пісірілген нанның сапасын жақсартқыш ретінде пайдалануға болады.

Бидайдағы β-1,3-глюканаза және хитиназа қорғаныш ферменттерінің изоэнзимдік құрамы мен ағзалық локализациясы зерттелді. Олардың физика-химиялық қасиеттері мен индукция ерекшеліктеріне сипаттама берілді.

Егу алдындағы өнуге төзімділігіне бидайды иммунохимиялық сынау әдісі жасалды. Әдістің мәні жоғары спецификалық поликлоналды антиденелер көмегімен, өнудегі астыққа тән α-амилаза изоферменттерін анықтау болып табылады. α-AMY 1 α-амилазасын анықтауға үшін әзірленген «беттестіру» иммунды ферменттік талдау сезімталдығы 1 мл-де 5-тен 0,05 мкг-ға дейін ақуызды құрайды. Әдіс зертханалық жағдайда сыналды, жұмсақ жаздық бидайдың 25 сорты мен желісі «өнудегі» α-амилазаның  жоғарылауына тексерілді, олардың арасында егу алдындағы өнуде салыстырмалы түрде төзімді және тұрақсыз генотиптер анықталды.

Бидайың α-AMY 1 иммобилизацияланған α-амилазасын аффиндік байланыстырғыш ретінде пайдалана отырып, α-амилаза/субтилизин ингибиторын тазартудың жаңа тәсілі әзірленді.

Show More
Close