Құрылымдық және функционалдық геномика зертханасына

История

1991 жылы ҚР ҰҒА академигі Н.А. Айтхожина Қазақстанда өсімдіктер мен адам геномын зерттеу бойынша алғашқы Геном зертханасын құрды. 2009 жылы «Адам геномы» тобы бөлініп, дербес Құрылымдық және функционалдық геномика зертханасына (ҚФГЗ) айналды.

Зертхана меңгерушілері:

2009-2016 жж. – Балмуханов Т.С., б.ғ.д.

2016-2017 жж. – Хансеитова А.К., б.ғ.к., (м.а.)

2018 ж. – қ.к. дейін – Аширбеков Е.Е. (м.а.)


Аширбеков Елдар Ерланович

Телефон: +7 (727) 293 74 95

адам молекулалық генетикасы саласындағы маман


Зертхана ұжымы:

Бас ғылыми қызметкер Айтхожина Нағима Әбенқызы – ҚР ҰҒА академигі (Молекулалық биология), б.ғ.д., профессор.

Электрондық пошта: aytkhozhina@mail.ru,

байланыс телефоны: + 7-727-293-70-56.

Білімі: Алма-Ата қ., С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университеті

Аспирантура: Мәскеу қ., КСРО ҒА В.А. Энгельгардт атындағы молекулалық биология институты

Кандидаттық диссертацияның тақырыбы: «Ядролық РНП бөлшектерінің құрамында бар про-мРНК құрылымдық-функционалдық ұйымдастырылуы»

Докторлық диссертациясының тақырыбы: «Алколоидтар – макромолекул биосинтезінің ингибиторлары»

Атқарған лауазымдары

1990-2018

М.А. Айтхожин атындағы молекулалық биология және биохимия институтының бас директоры
1999-2002 Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының Президенті
1996-1999 Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының биология және медицина ғылымдары бөлімшесінің академик-хатшысы (Төрағасы)
1990-2012 Қазақстанда алғаш рет М.А. Айтхожин атындағы молекулалық биология және биохимия институтының геном зертханасының негізін қалаушы және меңгерушісі
1983-1989 М.А. Айтхожин атындағы молекулалық биология және биохимия институтының жетекші ғылыми қызметкері
1974-1983 Ботаника институтының кіші, аға, жетекші ғылыми қызметкері
1970-1973 КСРО ҒА В.А. Энгельгардт атындағы молекулалық биология институтының күндізгі аспиранты, Мәскеу қ.

Академиялық атақтар

2003 Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының академигі
1995 Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының корреспондент мүшесі
1991 Профессор

Іргелі зерттеулер бойынша 3 докторлық, 17 кандидаттық диссертацияның, ғылыми-зерттеу жобаларының, гранттардың және ғылыми-техникалық бағдарламалардың (ҒТБ) Ғылыми жетекшісі.

Жарияланымдар: Ғылыми зерттеулердің нәтижелері бойынша 300-ден астам ғылыми жұмыстар жарияланды, олардың көбі – шет елдердегі жетекші журналдарда. 29 авторлық куәлік пен патент алынды.

Ғылыми жетістіктері мемлекеттік наградалармен, халықаралық көрмелердің медальдарымен, іргелі зерттеулер ISF (АҚШ) Халықаралық қорының жеке грантымен атап өтілді, халықаралық конгрестерде, конференцияларда және шетелдік ғалымдардың шақыруы бойынша – ғылыми семинарларда ұсынылды.

Ғылыми-ұйымдастыру қызметі

1999-2013 Ғылым және техника саласындағы ҚР Мемлекеттік сыйлықтарын беру жөніндегі комиссия мүшесі
2012-2015

«Назарбаев Университеті», «Өмір туралы ғылым орталығы» ЖМ бақылау кеңесінің мүшесі

2011-2014 «Өмір туралы ғылым» басымдылығы бойынша Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылыми Кеңесінің төрағасы
2003-2010 «Молекулалық биология» және «биохимия» мамандығы бойынша Институт жанындағы докторлық диссертациялық кеңестің төрағасы
2003-2005 UNEP-GEF қолдауымен генмодифицирленген организмдердің биоқауіпсіздігі бойынша Қазақстан Республикасы үшін негіздемелік құжатты әзірлеу жөніндегі ҚР Қоршаған ортаны қорғау министрлігі Ұлттық үйлестіру комитетінің төрағасы
1997-2003 ҚР Үкіметі жанындағы Жоғары ғылыми-техникалық комитеттің (ЖҒТК) мүшесі
1998-2000 INTAS бағдарламасының халықаралық сарапшысы, Брюссель
1996-2008 «Молекулярная биология» журналының редакциялық кеңесінің мүшесі, РҒА, Мәскеу қ.
1999-2006 ҚР БҒМ алқа мүшесі
1990-1991 «Генетиканың басым мәселелері» («Приоритетные проблемы генетики») бүкілодақтық бағдарламасының ғылыми-техникалық Кеңесінің мүшесі және жобаларының сарапшысы, Мәскеу қ.
1987-1991 КСРО Министрлер кеңесі Ғылым және техника жөніндегі мемлекеттік комитеттің физика-химиялық биология және биотехнологияның басым бағыттары бойынша Ведомствоаралық ғылыми кеңестің мүшесі, Мәскеу қ.

Марапаттары мен сыйлықтары

III дәрежелі «Барыс» ордені (2011 ж.)

«Парасат» ордені (2001 ж.)

«Ғылым» номинациясы бойынша «Платиналы Тарлан» сыйлығының лауреаты (2000 ж.)

АҚШ-тағы CRDF Visiting Scientist гранты (1997 ж.)

«Эврика» халықаралық көрмесінің күміс медалі, Брюссель (1993 ж.)

Қазақстан ғылымын дамытуға қосқан үлесі және жемісті жұмысы үшін ҚР ҰҒА, ҚР БҒМ, Қаз ССР Ғылым академиясының Құрмет грамоталары.

Мемлекеттік және қоғамдық қызмет

1989-1991 КСРО Халық депутаты, КСРО Жоғарғы Кеңесінің ғылым комитетінің мүшесі
1999-2005 Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы отбасы және әйелдер істері жөніндегі Ұлттық комиссия мүшесі
1995 – қазіргі күнге дейін Республикалық әйелдер кеңес мүшесі


Ғылыми-зерттеу қызметінің бағыттары

  • Адамның функционалдық маңызы бар гендерінің ерекшеліктерін, олардың реттеушілік аймақтары мен нормадағы және патологиядағы экспрессиясын анықтау, ауруларға қауіп-қатер топтарын және бейімділігін анықтау, генодиагностика, ерте диагностика және болжау, геномдық және дербестендірілген медицина, фармакогеномика;
  • Қазақстан халқы популяцияларының этногеографиясы және этногеномдық зерттеулері;
  • Археологиялық қазба жұмыстарының биологиялық материалынан ДНҚ палеогеномдық зерттеулері;
  • Өсімдіктер мен жануарлар популяцияларының, микроорганизмдер штаммдарының генетикалық әртүрлілігін талдау және паспорттау;
  • Адам ДНҚ радиациясындағы шағын дозаларының әсерін зерттеу

Орындалатын ғылыми жобалар (ағымдағы):

Атауы: AP05132207 жобасы «miRNA-мен нысана гендердің өзара байланысын және осы гендердің онкопатология кезінде экспрессиясын зерттеу» – 2018-2020 жж.

Қолданылатын зерттеу әдістері

ДНҚ полиморфизмін полимеразды тізбекті реакцияның әр түрлі нұсқаларын қолдану арқылы зерттеу, ДНҚ секвенирлеу әдісі, микросателлитті ДНҚ гипервариабельді локустарын талдау.

Жетістіктері

  • Қазақстанда алғаш рет адамның молекулалық және популяциялық генетика, гендік диагностика негіздері салынған;
  • Адамның жүрек-қан тамырлары (миокард инфарктісі, жүректің ишемиялық ауруы, гипертензия, атеросклероз), нейродегенеративті (шашыраңқы склероз) және онкологиялық (сүт безінің обыры, жатыр денесінің обыры) ауруларының дамуына қатысатын гендердің құрылымдық-функционалдық ұйымдастыру ерекшеліктері анықталды. Патологияларды дамытудағы геномдық маркерлердің этникалық ерекшеліктері анықталды;
  • Гаплотоптарды және Y-хромосоманың микросателлиттік вариабельділігін бөлу негізінде қазақтардың рулық-тайпалық құрылымы зерттелді, тектікаралық генетикалық байланыстарға талдау жүргізілді, Евразиялық желілердің қазақтардың гендік қорына қосқан үлесіне баға берілді, Қазақ сызықтарының жасына баға берілді, жүздікұйымдастырылуындағы генетикалық құрамдас бөлікке баға берілді;
  • Қазақстанда алғаш рет 2500 жыл бұрын қазіргі Алтай аумағында өмір сүрген, мәңгі мұздану жағдайында сақталған және дала өркениетінің бірегей археологиялық қазба жұмыстары кезінде табылған (Берел кенті, Шығыс Қазақстан) көшпенділердің сүйектерінің молекулалық-генетикалық талдауын қоса алғанда, археологиялық қазбалар материалынан ДНҚ зерттеулері жүргізілді;
Show More
Close